Hórreo de Araño

Sobre este patrimonio

O hórreo galego é unha construción específica da comunidade autónoma. A súa utilización foi agrícola e destinábase a secar e gardar o millo, ademais doutros cereais antes de desgranalos e moelos. Cumpría unha labor esencial, xa que supoñía a mellor forma de conservar o gran afastado da humidade e dos animais, tales como paxaros, insectos e roedores que puidesen devoralo e estragalo. Actualmente, continúa facendo uso dalgunhas destas construcións para conservación e almacenaxe de patacas, cebolas e allo.

O hórreo compóñese dunha cámara de almacenaxe oblonga, estreita e permeable ao paso do aire. Atópase separada do chan para evitar a entrada de humidade e animais. En Galicia conviven tres tipoloxías básicas de hórreo: o tipo galego (tamén chamado «galego-portugués») de madeira de castiñeiro, pedra ou mixto; o tipo asturiano e o hórreo de varas. Este último, menos elaborado, comprende pequenos granxeiros portátiles lixeiros, feitos de materiais vexetais. Calcúlase que en 2004 existían 30.000 hórreos.

Tradicionalmente, estas construcións contan con planta rectangular, aínda que existen cadrados, redondos, en forma de L e ata un octogonal, en A Fonsagrada (Lugo). A forma máis predominante é a rectangular, podendo ser máis ou menos alongada. O hórreo máis longo de Galicia é o de Araño e atópase dentro dunha finca pechada por un muro de pedra que pertence á rectoral. Construíuse a mediados do século XVII, constituíndo unha mostra do poder económico que alcanzou o clero rural galego naquela época. Con unhas dimensións de 37,05 metros de lonxitude, 2,40 de ancho e 2,70 de altura media, este hórreo está construído en pedra e conta con cuberta de tella a dúas augas. Dispón de remates superiores con cruz central e dúas pequenas figuras piramidais nos lados. Ábrense dúas portas na súa parte lonxitudinal que miran cara á igrexa de Santa Baia. Actualmente só existe unha escaleira de acceso. A construción apoia na base corrida de pedra, sobresaíndo na parte superior desta base o "tornaratos". Serve para evitar que os roedores non cheguen á colleita, os ratos poden trepar en vertical pero nunca poñerse boca abaixo. Deste xeito, ao chegar ao tornaratos, caen sen alcanzar o interior do hórreo.

Os hórreos de maior capacidade adoitan situarse preto de casas rectorais e igrexas, xa que parte do produto bruto das colleitas, o dezmo, a décima parte, era o que os fieis entregaban á igrexa en concepto de contribución.

Para saber máis

A orixe do termo hórreo procede do latín horreum, posto que xa na antiga Roma se utilizaban como lugares de almacenamento de produtos alimenticios, principalmente trigo e froitos do campo. Os primeiros hórreos construíronse á beira do río Tíber. A primeira representación gráfica dun hórreo data da segunda metade do século XIII (entre 1270 e 1282). Atópase nas Cantigas de Santa María, atribuídas a Alfonso X o Sabio. Galicia é terra de hórreos. Nos seus comezos, os granxeiros aéreos en Galicia ían unidos ao cultivo do millo, cereal con semente pequena. O seu cultivo xa se practicaba na cultura castrexa e a súa labranza perdurou durante a Idade Media. Posteriormente, este cereal foi substituído polo millo a partir da súa chegada a Europa no século XVII. O alimento fundamental da poboación naquela época era o pan. Coa introdución do millo, o incremento da produción deste cereal panificable mellorou as condicións de vida da xente do campo, así como as rendas da terra. Estas abonábanse principalmente en forma de dezmos, pagados en diversas especies a señores seglares, moitos deles hidalgos rurais intermediarios de señores eclesiásticos no cobro das rendas. Os grandes hórreos situábanse sempre nas proximidades das igrexas e casas reitorais. En 1973 aprobouse un decreto de protección por parte do Estado español para todos os hórreos existentes en Galicia e Asturias. Con iso, intentouse atallar as consecuencias do abandono do modo de vida rural e a perda do seu uso. O hórreo de Araño atópase ubicado no lugar de Traba na parroquia de Santa Baia de Araño, no municipio de Rianxo (provincia da Coruña). Ademais de ser o hórreo máis longo de toda Galicia -con 37,05 metros de lonxitude- e o de maior capacidade total -de máis ou menos 170 metros cúbicos, 109,31 metros cúbicos en cámara e de 59,09 metros cúbicos no granxeiro-. Estes datos ofrecen unha mostra do verdadeiro poder da igrexa no século XVII en Galicia. A diferenza deste hórreo con outros é que non dispón de pés, xa que toda a construción apoiouse sobre unha cámara de 36,75 metros. Nel almacenábase a colleita dos habitantes da zona, os cales debían dar unha parte dela ao clero. O seu deseño diferente facía que nin a humidade nin os ratos puidesen estragar facilmente o gran almacenado no seu interior. Ao ser os invernos longos e moi chuviosos, obrigaban a realizar a colleita moi cedo, o que conlevaba dispoñer dun bo lugar para gardala e, así, poder secarse para poder servir de alimento durante todo o ano. O hórreo de Araño forma parte dun conxunto arquitectónico composto ademais pola igrexa de Santa Baia e a pequena capela dedicada a Nosa Señora dos Milagres de Araño. Fóra do recinto, atópanse tamén un vello pombal e a casa reitoral. Rianxo ten tres dos hórreos máis grandes que existen. Ademais do de Araño cabe mencionar o de Rianxiño, que mide 24,90 metros, e o da Rectoral de Isorna, con 24,50 metros de lonxitude. É un punto de interese que se pode ver na ruta natural Sierra de O Barbanza.

Para coñecelo mellor

Situado na comarca do Barbanza, Rianxo é un municipio que limita coa desembocadura do río Ulla e forma a división entre as provincias da Coruña e Pontevedra. O seu nome está asociado á famosa canción La Rianxeira e á Virxe de Guadalupe, a súa patroa. O territorio está dividido nas parroquias de O Araño, Asados, Isorna, Leiro, Rianxo e Taragoña. No ano 1821, a comarca contaba con tres concellos: Rianxo, Taragoña e Asados. Con todo, en 1836, coa reorganización territorial só permaneceu Rianxo. Na parroquia de O Araño destaca un interesante conxunto arquitectónico. Este está composto pola Igrexa de Santa Baia, a pequena capela dedicada a Nosa Señora dos Milagres de Araño e, ao seu lado, o hórreo máis longo de Galicia. O Hórreo de Araño data do século XVII. Como moitos outros, tiña a función de almacenar alimentos como o trigo, millo ou centeo, facendo as veces de despensa. Os materiais que se usaron para a súa construción foron maioritariamente a pedra, para a súa estrutura, e a tella, para a súa cuberta. Ademais, a súa base elaborada tamén en pedra non conta con patas que a suxeiten, ao contrario doutros hórreos da comunidade galega. A característica máis destacada do Hórreo de Araño é o seu tamaño, o máis longo de Galicia, contando con 37,05 metros de longo, 2,40 metros de ancho e 2,70 de altura. Dispón de dúas portas, pero só unha delas conserva a escaleira de acceso ao hórreo. Ademais, na súa fachada presenta unha pequena cruz e dúas figuras que o fan aínda máis especial.