Vilanova de Arousa. Escultura faro das Lúas e Castelo de Urraca

Sobre este patrimonio

Entre a comarca do Salnés e a Ría de Arousa, non existen apenas grandes elevacións no territorio próximas á costa. A paisaxe caracterízase por ser de zonas baixas que, elévanse moi pouco sobre o nivel do mar. Por iso, é lóxico que os poucos montes que existen, puidesen ter sido utilizados para fins defensivos e estratéxicos. É o caso do Monte Lobeira, de tan só 294 metros de altura, cuxa cumio se atopa no concello de Vilanova de Arousa. Ergueuse solitario como unha pirámide a menos de 1 quilómetro do fascinante miradoiro do Faro da Lúa de 228 metros. A escasos metros do cumio atopamos un círculo de pedras do período neolítico e dúas mámoas, proba da maxia do lugar que espertou a curiosidade dos habitantes da comarca ao longo dos tempos.

Entre os séculos X e XIV erixiuse unha fortaleza pertencente ao arcebispado de Santiago, atalaia de vixilancia do paso entre a costa e o interior. Foi testemuña das batallas entre Raimundo de Borgoña e dona Urraca para loitar pola súa posesión. Perdido por ambos, a mans de Arias Pérez foi recuperado posteriormente por dona Urraca. No ano 1175, o rei Fernando II de Galicia e León, doouno á mitra Compostelá. Foi demolido no século XVII a mans de Mariño de Lobeira.

Son moitos os restos que se poden apreciar e, que aínda hoxe se conservan, aínda que en estado de deterioro: o patio de armas, un alxibe, as escaleiras, unha muralla ou a cavidade abovedada. A 1 quilómetro ao oeste de Lobeira atópase outro monte de 228 metros onde se construíu un gran monolito de 9 metros de altura composto por pequenas pedras a modo de mampostería, coroado cunha escultura de aceiro inoxidable creada polo artista vilagarcián Manolo Chazo. A obra foi realizada no ano 2002 e representa tres lúas en fase de cuarto minguante, nas que se reflicte o sol dunha forma diferente segundo a hora do día. Desde cerca e pola noite, tamén poderemos buscar o reflexo prateado da lúa sobre a escultura do coñecido Faro das Lúas.".

Para saber máis

Desde o punto máis alto da comarca do Salnés e da Ría de Arousa, divísanse gran parte das costas desde O Grove ata Catoira e, cara ao sur, a península do Barbanza. Cambados, Vilagarcía, a Illa de Arousa, a Torre de San Sadurniño, a Siradella, Monte Xiabre ao oeste e o Salnés ao Sur. Cara ao interior poderemos dominar un amplo panorama do val do Umia e zonas próximas á capital pontevedresa. Moi preto, a menos dun quilómetro localízase outra elevación de 225 metros, onde se ergue outro gran miradoiro, o do Faro das Lúas". Aquí pódese acceder a unha escultura, mediante unha escaleira de metal que rodea o monolito e remata nun fabuloso "balcón" onde reza unha placa: "Escoitar a ría e abrazar a terra". Realizada por Manolo Chazo, eríxese no ano 2002 e representa tres lúas en fase de cuarto minguante, nas que se reflicte o sol dunha forma diferente segundo a hora do día. Desde cerca e pola noite, tamén poderemos buscar o reflexo prateado da lúa. Entre este, e o castelo de Monte Lobeira, atopamos o topónimo "Salgueirón", moi común en zonas próximas a moitas das antigas localizacións de antigas fortalezas medievais, cuxo significado descoñecemos a non ser que teña algunha relación coa árbore "salgueiro" (sauce), moi común na xeografía galega. Toda a zona foi arrasada polos incendios da metade da primeira década do século XXI, co que practicamente non existe ningún tipo de vexetación arbórea. Grazas aos comuneros de András (Vilanova de Arousa) púxose en valor a zona, tanto histórica como naturalmente, promovendo estudos arqueolóxicos e realizando plantación de especies autóctonas. Un destes estudos atopou diversas moedas do século XV, así como varias pezas de cerámica de gran valor pola súa procedencia. No Monte Lobeira atopamos os restos dunha antiga fortificación desde un miradoiro que, se atopa sinalizado, con bos accesos e conta ata con zona de aparcadoiro e unha pequena área recreativa. O lugar é paso para diversas rutas de sendeirismo que circulan por estes paraxes naturais. Desde o patio de armas que hoxe é o aparcadoiro, ascéndese por unha longa escaleira onde podemos observar diversas cavidades e habitáculos formados entre o home e a natureza, utilizados polos seus antigos moradores. Son varios os puntos que parecen ter sido empregados para vixilancia, como o demostran diversos recheos e allanamentos do terreo. Aínda se conservan os restos dunha muralla defensiva que circundaba os puntos máis desprotexidos, así como o acceso á cumio, lugar no que se ubicaba a torre de homenaxe. Son moitos os rebaixes que se observan nas rochas e que antigamente facían base para os sillares que conformaban o Castelo de Lobeira. Tamén poderemos atopar un fantástico alxibe para almacenar a auga, cuberto cunha bóveda. Do castro pouco se pode apreciar, xa que a posterior fortaleza distorsionou moito os restos anteriores. Xunto aos restos da muralla, atopamos o que podería ser un vello "concheiro" cos despojos de cunchas e outros restos como diversas pezas de dentes de animais. Os sillares do castelo foron aproveitados para diversas construcións palaciegas próximas a dito monte. A finais da primeira década de século, con motivo da construción dunha estrada, atopouse en Piñeiro, un longo túnel abovedado que servía de mina de auga para o antigo pazo e convento de Vistalegre. Crese que ten unha lonxitude de máis de 1 quilómetro e que provén dos pés de Monte Lobeira. Existe unha lenda que conta como se agochou un tesouro nun túnel que, desde Lobeira, chegaría ata Vilagarcía, cara ao Pazo de Vistalegre. A primeira datación do túnel correspondería ao século XVII, aínda que hai quen sostén que, algún século máis de antigüidade. Na cima, o miradoiro atópase rodeado dunha valado metálico e, no centro, unha gran cruz tamén de metal. Na súa ascensión, diversos textos máis modernos, labrados na rocha

Para coñecelo mellor

así como dúas placas conmemorativas. Unha delas lembra o naufraxio do navío inglés Serpent fronte ás costas de Cabo Vilán, en Camariñas. O motivo da instalación da placa neste lugar, algo afastado do punto fatídico do navío inglés, débese a que Vilagarcía era porto de amarre e aprovisionamento para parte da armada inglesa e foi en 1896, con motivo da visita desta, cando se inaugurou a placa. Foi este mesmo ano, cando se instala a gran cruz de ferro de case catro metros de altura no punto máis alto