Betanzos. Parque do Pasatempo

Sobre este patrimonio

Os Xardíns do Pasatempo ou Parque do Pasatempo foi construído grazas á xenerosidade de Juan García Naveira, un emigrante de Betanzos que fixo fortuna en Arxentina. O Parque está situado nos arredores de Betanzos e das súas nove hectáreas iniciais, só se conserva unha.

Trátase dun parque singular, dos denominados enciclopédicos ou culturais xa que ao longo do seu percorrido podemos ver representadas desde a pirámide de Keops, ata grutas prehistóricas. Para a súa construción utilizouse cemento, material novedoso por aqueles tempos. Podemos atopar grutas, pasadizos subterráneos, estanques, fontes e murais policromados dedicados aos medios de transporte cun aeroplano.

Tamén se pode ver un mural sobre a España monárquica e as súas 18 fillas republicanas e os reloxos cos distintos usos horarios mundiais, animais exóticos..., etc.

Durante o percorrido atoparémonos con rúas flanqueadas por xardíns e zonas de descanso. No contorno tamén se atopa o Labirinto do Pasatempo, un estanque, un Palco e as Bancadas do Pasatempo.

Para saber máis

É un xardín ubicado nos arredores de Betanzos, orixinalmente contaba con 90.000 metros cadrados, pero na actualidade só se conserva a décima parte. A construción do xardín iníciase a finais do século XIX da man de Juan García Naveira, o maior dos irmáns García Naveira. Os García Naveira eran dous irmáns que, a causa da situación económica, social e política de España, emigraron a Arxentina onde traballaron incansablemente e desenvolveron os seus intelectos e habilidades para converterse en persoas de ben. Grazas ao arduo traballo que realizaron, acomodáronse economicamente e en 1983 decidiron volver a Galicia, a Betanzos concretamente, onde se atopaba o seu fogar, para axudar a mellorar a situación do pobo onde medraron. Durante os sucesivos anos ata as súas mortes axudaron creando edificios de carácter social, polo que orixinan postos de traballo e á par axudaban a combater o paro. O xardín ten a finalidade de reflectir e/ou expresar as experiencias vividas nos seus numerosos viaxes, polo que é ideado como un parque didáctico. Grazas a como está planificado é considerado como precursor dos parques temáticos que coñecemos hoxe en día. É un espazo orixinal que, mentres o percorremos, podemos atoparnos con grutas prehistóricas, estatuas de célebres escritores, como Dickens ou Cervantes, reloxos marcando as horas das principais capitais do mundo, estanques, animais exóticos, elementos da mitoloxía, murais esculpidos en relevo coa muralla China, a pirámide de Keops ou o Canal de Panamá. O xardín do Pasatiempo foi construído entre 1893 e 1895, pero abriu as súas portas oficialmente en 1914. Orixinalmente o xardín ocupaba un espazo de 90.000 metros cadrados, pero ao longo do tempo foi minguando, na actualidade só se preserva unha décima parte do que era. O parque foi concebido, costeado e dirixido por Juan García Naveira, que pretendía crear un gran parque didáctico plasmando neste oasis todas as experiencias que adquiriu durante o tempo que estivo fóra do seu pobo natal. O seu equipo na realización do parque estaba integrado por artistas e traballadores locais que non tiñan unha ensinanza previa ou ningún tipo de especialización, e tiña como líder de obra a Don Francisco Sanmartín Murias, todos eles baixo as ordes de Don Juan. O xardín trasládanos ao estilo dos xardíns románticos ingleses de estilo barroco ecléctico. O parque integraba arquitectura, escultura, cerámica e xardinería. Na construción empregáronse materiais como o mármore, o granito, o cemento, as cunchas, as botellas, os cantos rodados e moita vexetación exótica. Está composto por dúas áreas claramente definidas: os xardíns e a área do Pasatiempo. O xardín ten unha superficie de uns 80.000 metros cadrados, e é toda a parte plana do complexo e é o máis próximo á cidade, separada a causa do río Mendo e unhas pequenas casas que quedaban no medio. A entrada estaba escoltada e protexida por dous grandes leóns de mármore un deles ao acecho e o outro durmido. Os felinos eran reproducións en tamaño grandioso dos que vixiaban o mausoleo do Papa Clemente XIII, realizadas polo artista Antonio Canova. Os leóns da entrada actualmente atópanse realizando a mesma tarefa, pero no santuario de Covadonga. A continuación, no lado dereito atopábase a Avenida dos Emperadores Romanos, un paseo cuberto con arcos onde moitas especies vexetais medraban creando un efecto oculto. No paseo estaba situada unha cancela de peche do lado dereito e no lazo esquerdo os bustos de doce emperadores Romanos, que dan nome a este paseo. Tras o paseo, situámonos na "Avenida dos Álamos" onde se localizaban reproducións de figuras de afamados escritores literatos como Cervantes, Dickens, Dante ou Hilton. Os bancos do xardín estaban dedicados a diferentes países e polo tanto estaban pintados coas súas respectivas bandeiras. No parque orixinal situábanse varias fontes como a de Cupido, a de Neptuno, a Florentina, a Agricultura e a das Catro Estacións ademais de grandes estanques, como o dos Papas, un estanque que adornaba o xardín con figuras de cemento de máis de 100 Papas ou o estanque xaponés con incríbles mosaicos. Podemos destacar tamén as figuras con arrayán recortado como un comedor e un dormitorio con todos os mobles. Así mesmo, había estatuas de mármore importantes como a dos Irmáns García Naveira que actualmente se atopa na actualidade na Praza de Galicia, ou a estatua da Caridade Romana, unha reprodución en tres dimensións do cadro Caridade Romana de Gaspar de Crayer, que está no Museo Nacional do Prado. O Pasatiempo ou Parque Enciclopédico de Atraccións, cubría uns 8.000 metros cadrados, organizados en cinco niveis aproveitando a inclinación e pendente da montaña. Os niveis están conectados por escaleiras ao aire libre e por pasadizos a través de grutas artificiais impresionantes. Todos tiñan unhas explanadas con vexetación e no fronte tiñan miradoiros chineses sobre a cidade, que posuían un amplo fronte despeixado. No primeiro nivel sobresaía o Estanque do Retiro. Ocupaba 660 metros cadrados e estaba escavado a cinco metros de profundidade, o que provocaba que sobresaíse aínda máis. Tiña unha illa cun templete oriental no centro e baixo este, dúas mulleres baleirando cántaros, así como unha canoa coa figura de dúas persoas de orixe indio remando nela. A metade das paredes verticais estaban empedradas de moluscos e cunchas, mentres que a outra metade tiña covas simuladas. Podemos descender ao estanque por creativas escaleiras, incluso camiñar pola beira da auga. Tanto nas paredes como no entrepiso do estanque, había altorrelevos personificando feitos variados como a morte dos cristiáns no Circo Romano, escenas da vida do seu fundador, o sacrificio do indoamericano Tupac-Amaru e palabras que o creador profesaba como unha forma de vivir como: Patria, Libertade, Fraternidade e Lexalidade. Ao segundo nivel podiamos acceder por unha gruta con estalactitas e liáns artificiais, onde se representaba unha xirafa e un elefante a tamaño real nas paredes. Tamén podemos observar o canal de Panamá, turistas nas pirámides de Exipto, a Muralla China, a primeira locomotora ou un Aero globo que aínda podemos contemplar a día de hoxe. Grazas a un entramado de grutas, sendo as máis amplas de todo o parque, chegamos ao terceiro nivel, que estivo por completo axardinado e custodiando a cidade desde o miradoiro había un enorme león de cemento que hoxe se atopa semidesnudo. No cuarto nivel estaba ocupado por un zoolóxico con todo tipo de animais. O quinto nivel era unha sección do zoolóxico. Non era de estrañar que o parque atraese turistas e peregrinos que visitaban Santiago ou cando percorrian Galicia e chegaban a Betanzos descubrían a súa riqueza cultural. A decadencia do parque empezou coa morte de Juan García Naveira, xa que coa súa morte esquecérase mencionar no seu testamento de prover de recursos económicos para o mantemento do xardín, era imposible autofinanciálo. Debido á Guerra Civil, o parque sufriu un gran deterioro e decadencia, e nos anos 40 a situación e a crise económica provocaron un roubo masivo de materiais deixando unha lista interminable de gastos. Máis adiante, debido á construción da estrada de circunvalación, tirouse a muralla posterior dos xardíns, que foi depositando entullos e o parque caeu máis aínda no deterioro e o destrozo. A día de hoxe, moitos dos bustos ou esculturas foron roubados ou vendidos e pasaron a pertencer a propiedades privadas ou públicas e actualmente adornan outros lugares. O Pasatiempo, consérvase suficientemente ben nos seus tres primeiros niveis, que son os máis importantes.

Para coñecelo mellor

O municipio galego de Betanzos tamén coñecido como Betanzos dos Cabaleiros" en A Coruña, atópase nas Rías Altas e o seu núcleo urbano sitúase sobre unha chaira moi próxima aos ríos Mandeo e Mendo. Betanzos foi unha das sete provincias que formaban o antigo Reino de Galicia. Cando a civilización se asentou, Betanzos caracterizábase pola súa muralla e durante a Idade Media, tivo moito movemento comercial, principalmente da actividade pesqueira. Nos anos 1849 e 1853, a principios do século XIX, naceron en Betanzos Juan e Jesús. Dous irmáns que pronto emigraron a Arxentina e que lograron fundar e traballar nunha importante empresa. Cando conseguiron aumentar a súa fortuna, decidiron volver á súa cidade natal e investir en Betanzos. Crearon escolas totalmente gratuítas