Templo románico rural de orixe monástica
Santa María de Pesqueiras é un dos mellores exemplos do románico rural galego.
Fundada como mosteiro beneditino feminino, foi abandonada polas súas monxas en 1515 tras unha reforma eclesiástica impulsada polos Reis Católicos.
De planta románica con nave única e ábside elevado adaptado ao terreo, a súa arquitectura destaca por unha rica decoración influída polo Mestre Mateo, especialmente en capiteis, canecillos e o arco triunfal.
A porta sur, con arquivoltas decoradas con sogueados e motivos vexetais, conserva un gran valor artístico. No seu interior alberga pinturas murais do século XVI, entre as que destacan escenas como a Anunciación, o Xuízo Final ou a Resurrección, cargadas de simbolismo, cor e detalles manieristas.
A pesar de perder a súa imaxe titular e a súa fachada orixinal, o templo conserva a súa integridade estrutural sen engadidos modernos, algo excepcional na zona. Santa María de Pesqueiras é unha xoia do patrimonio medieval galego, tanto pola súa arquitectura como pola súa iconografía relixiosa, en diálogo constante co entorno natural da Ribeira Sacra.