Pazo de Mariñán. Observatorios ornitolóxicos

Sobre este patrimonio

O Pazo de Mariñán está situado no concello de Bergondo, na provincia da Coruña. Para coñecer as orixes deste conxunto histórico-artístico e monumental, declarado en 1972, debemos remontarnos a mediados do século XV. Foi construído como defensa polo nobre cabaleiro Gómez Pérez de las Mariñas. Na actualidade celebranse distintos actos ademais de albergar o museo do propio pazo.

O pazo foi rehabilitado en 1975 e no seu interior atópase unha colección de autores galegos, sobre todo do século XIX.

O pazo ofrece unha construción en U" como é habitual para este tipo de edificacións. Na súa fachada principal, conta con dous serventes de granito sobre os pés dunha escaleira de tipo imperial que nos leva ao recibidor desde o que se pode acceder ao resto das dependencias. A fachada posterior conformana unha ampla terraza decorada con esculturas de vasos, fontes e canais para xogos de auga desde onde se pode gozar dunha vista inmejorable das caprichosas formas e encaixes dos mirto recortados. Desde aquí, accédese ao interior do antigo comedor, onde antigos moradores desfrutaban desta terraza nas cálidas e soleadas tardes de verán. No interior tamén destaca a cociña, co seu gran lar e outras dependencias.

O xardín foi reformado por un xardineiro francés. Está formado por gran variedade de especies. Divídese en tres zonas, ornamental, arborada e hortícola formando pequenos xardíns botánicos. Entre outras especies podemos atopar abeto do Cáucaso, buxos, teixos, cipreses e madroños.

O xardín tamén dispón dun pequeno embarcadoiro que servía de zona de lecer á vez que se utilizaba para cruzar a ría. A partir de 1997 créase o "xardín da palabra", no que ilustres visitantes plantan unha árbore e ao seu pé deixan para o futuro unha mensaxe.

O pazo conta cun observatorio de madeira que dá á ría de Betanzos polo que os afeccionados á ornitoloxía poden gozar de especies afíns a xardíns forestais como carpinteiro verde ou pito real, pico picapinos, pinzón vulgar, petirroxo, merlo, zorzal común, colirroxo tizón, cárabo... e a outras especies como a aguia pescadora, o aguilucho lagunero occidental, o zaparito trinador, ándes azulóns, gaivotas reidoras e patiamarelas, garza real, corvo mariño grande, zampullín pequeno, algunha espátula.

Visitas aos xardíns: de 09:00 a 21:00 h todos os días da semana (visita libre) e ademais conta con visitas guiadas ao seu interior.

Os visitantes deberán levar máscara, excepto os menores de 6 anos, e respectar os aforos que se indican no propio Pazo de Mariñán.

Na beira oriental da ría de Betanzos, o observatorio de aves de Souto permite gozar dunha estupenda panorámica da beira dereita do estuario do río Mandeo pouco antes da súa desembocadura. Amplos carrizais e pradeiras halófitas, atravesados por unha multitude de canais, conforman aquí unha das marismas costeiras máis extensas de Galicia, incluída dentro da ZEC Ría de Betanzos-Mandeo e por tanto na Rede Natura 2000 da Unión Europea. O sendeiro que conduce ata o observatorio atravesa ademais unha campiña tradicional ben conservada.

A diversidade e abundancia de aves é maior entre os meses de setembro e abril, e sobre todo entre novembro e xaneiro. Entre as anátidas máis fáciles de observar destacan ánade real, cullereta europea, cerceta común... Xunto a elas, nas beiras dos canais, é fácil ver ademais correlimos común, zaparito real, andarríos grande e pequeno, chorrito gris, garza real, garceta común e, con sorte, algún rasconciño e máis dunha espátula. A elas únense, nas migracións, diferentes especies de limícolas. Os xuncais son con frecuencia sobrevoados por aguilucho lagunero occidental e milano negro, así como por aguia pescadora. Os campos inmediatos á beira son, por outra banda, fogar en diferentes momentos do ano de tórtola europea, curuxa común, cárabo europeo, cuco, pito real, avión común, andoriña dáurica, avión roqueiro, curruca cabecinegra... No paso outonal, visítanas especies como collalba gris, papamoscas cerroxillo ou mosquitero musical. Entre os xuncais das beiras crían lavandeira boyera e cistícola buitrón, e inverna o escribán palustre.

A finais da primavera e no verán, en cambio, pódense observar especies como milano negro, lavandeira boyera e tórtola europea.

Para saber máis

O Pazo de Mariñán foi construído a mediados do século XV. Foi concebido como unha fortaleza militar por Gómez Pérez de las Mariñas, xa que este fidalgo cabaleiro colaborou activamente nas loitas Irmandiñas. Originalmente o Pazo era popularmente coñecido como de Bergondo". O pazo pertenceu posteriormente a familias nobres galegas, pero no ano 1936 o Pazo pasou a mans da Deputación da Coruña xa que o último dono del non tiña familiares directos aos que legalo, na actualidade o Goberno da Coruña úsao para fins socioculturais. Na actualidade ten tres usos: actos institucionais, centro de cursos e museo do propio Pazo, reunindo boa parte da colección artística da Deputación. O pazo ten unha planta en forma de "U" común neste tipo de arquitectura. A fachada principal está anteposta por unha escaleira imperial, na súa parte baixa dispoñen dúas esculturas representando aos viventes en actitude servicial. Ao ascender pola escaleira o visitante accede á sala de entrada. A fachada posterior dá a unha ampla terraza con balaustradas graníticas. Entramos rematando con esculturas de vasos fontes ou canais para os xogos de auga todas elas con materiais de granito galego. A terraza está destinada a tomar o sol, hai bancos adosados á parede e tamén hai portas que dan ao interior que permiten prolongar as dependencias ata o interior polo que actúa de nexo entre dúas estancias. As dimensións son parte da tendencia do barroco a buscar efecto sorpresa e sensación de inestabilidade polo que é común colocar grandes volumes nas partes altas dos edificios. A capela tiña unha primitiva fundación, pero no século XVIII levouse a cabo unha reconstrucción onde colocou un campanario e pináculos rematados en bolas propias do século. O pazo reúne no seu interior unha pinacoteca na súa maioría de artistas galegos onde hai unha variedade de novecentistas, modernistas e renovadores. Unha das obras máis antigas é unha táboa de estilo flamengo procedente dun hospital de peregrinos de Santiago de Compostela e trátase dun frontal do século XV que se lle atribúe a Francisco de Gallego. O xardín está dividido en tres: ornamental, horto e o arborado onde se reflicte o aproveitamento do terreo. Pola introdución de especies foráneas o xardín é practicamente pequenos espazos onde hai un xardín botánico. Pero tamén hai espazos con adornos florais tipicamente galegos, crese que no pazo foron plantados os primeiros eucaliptos traídos polo bispo Fray Rosendo Salvado que ocupaba unha diócese en Australia. Todo o conxunto é perfeccionado coa paisaxe da ría de Betanzos, ademais no xardín hai un reducido dique que se usa para o cruce da ría antes da construción da ponte O Pedrido e despois como lugar de entretemento. No século XX creouse o famoso xardín das palabras no que notables convidados plantaban unha árbore e deixaban unha nota ao pé desta para o futuro. Desde o observatorio de madeira situado dentro do pazo, que mira cara á ría de Betanzos, pódense observar archibebes comúns e claros, ánades azulóns, e patiamarelas, garza real, zampullín pequeno.Situado preto do Pazo de Mariñán atopámonos coas marismas da Reserva da Biosfera das Mariñas Coruñesas e Terra do Mandeo. Teñen un gran valor xa que é un refuxio de aves e albergan 49 hábitats de interese comunitario, 12 dos cales son considerados como prioritarios. Así mesmo, máis de 300 especies, amparadas baixo algún instrumento de protección internacional, europeo, estatal ou galego, teñen aí o seu refuxio. A Biosfera das Mariñas Coruñesas e Terra do Mandeo conformana 17 municipios e a superficie consta de 116.726 ha, sendo 113.969,7 delas terrestres e 2.756,4 mariñas. Acolle infinidade de espazos, que son de enorme valor natural e paisaxístico, foi declarada Reserva pola UNESCO en maio de 2013.O paseo ornitolóxico que transcorre desde o núcleo de Betanzos ata o cruce dos ríos Mandeo e Mendo, onde comeza a desembocadura máis impresionante do norte de Galicia, ofrece a oportunidade de observar especies tanto urbanas como vinculadas ao medio rural e fluvial. Rúas e prazas son fogar na primavera de vencexo común, avión común, e todo o ano de colirroxo tizón, urraca, pardal común, estorniño negro ou tórtora turca. Unha vez xunto aos ríos, será posible divisar ánade azulón, andarríos pequeno, lavandeira cascadeña, andoriña común, cistícola buitrón. Durante a primavera e o verán o milano negro ou falcón abelleiro, e todo o ano busardo ratoeiro, gavillán ou un falcón peregrino. Estas marismas son de gran atractivo ornitolóxico entre os meses de febreiro e setembro. A súa diversidade de paisaxes é fogar, ao longo do ano, dunha extensa lista de aves que teñen aí o seu refuxio. Algunhas permanecen aquí todo o ano. Outras, procedentes do norte de Europa, fano só durante os meses máis fríos. Outras chegan desde África para estar con nós na primavera e no verán, e partir de volta no outono. A elas agréganse, na primavera e no outono, as que están de paso durante as súas migracións. A reserva ten varios títulos tanto internacionais como rexionais xa que esta dedícase a salvagardar e conservar a diversidade biolóxica e dos recursos naturais e culturais asociados.Podemos atopar elementos que proveñen de culturas megalíticas e castrexas e están representados por túmulos, dólmenes, petroglifos, arte rupestre e castros. Tamén existe unha importante vía romana de comunicación, denominada Vía Romana XX que ía desde Astorga ata Oporto."

Para coñecelo mellor

Bergondo é un municipio galego situado na provincia da Coruña na ría de Betanzos que limita cos concellos de Sada, Cambre, Abegondo, Betanzos e Paderne. Á beira da ría de Betanzos, atopamos un pazo que foi declarado conxunto histórico-artístico no ano 1972. Trátase do pazo de Mariñán. Esta edificación é do século XVIII e atópase na marxe esquerda do río Mandeo, moi próximo a Betanzos e Pontedeume.O Pazo de Mariñán edificouse por orde de Gómez Pérez das Mariñas e era coñecido nun inicio como "Pazo de Bergondo". Posteriormente, foise herdando de pais a fillos ata chegar a mans de Gerardo Bermúdez de Castro e Suárez de Deza, señor de Láncara. Cando este señor falece, o pazo pasou a mans da Deputación da Coruña para fins sociais. O Pazo de Mariñán tamén é coñecido como Pazo de Láncara, Quinta de Bergondo, Pazo de Bergondo ou Casa de Láncara.O edificio conta con dúas escaleiras, unha delas é a que descende ata chegar aos xardíns e ambas, están adornadas con remates. Durante o século XVIII, realízase a capela. No lado esquerdo atópase unha fonte de pedra adosada ao muro que, lévanos ata o patio principal cunha planta en forma de U. O xardín, está constituído por setos baixos recortados e, ademais, destaca unha fonte circular de pedra e mármore.Perto do pazo, podemos gozar da ría de Betanzos e de máis curiosidades grazas á instalación de dous observatorios ornitolóxicos. Un deles no lado do municipio de Bergondo e o outro en fronte, en Paderne. As vistas que estes nos ofrecen é principalmente á ría e á zona de marisma coñecida como O Xuncal" onde podemos observar diferentes especies de aves como o corvo mariño, garza, garceta, gaivota reidora e patiamarela, entre outros."