Xacemento Torres de Padín

Sobre este patrimonio

O promontorio denominado Torres de Padín está ubicado na parroquia de Teis, en Vigo, no límite coa parroquia de Chapela, en Redondela. Está ubicado a 109 metros sobre o nivel do mar, na saída da autoestrada AP-9 en Teis. O seu asentamento é un dos cinco castros litorais de Vigo e mantivo poboacións estables durante a época castreño-romana e a Idade Media. No promontorio de Torres de Padín atopáronse fragmentos cerámicos ibero-púnicos semellantes aos atopados nos asentamentos da illa de Toralla e a Punta do Muíño, en Alcabre. Do mesmo xeito que nos castros de Punta do Muíño e a illa de Toralla, documentáronse materiais de importación do mundo púnico, con datacións do século IV a. C., como restos de vasixas e de ánforas gaditanas e algunhas cerámicas comúns orixinarias da área do Estreito de Xibraltar. O seu dominio da ría e a zona de paso polos territorios da costa cara a Redondela fan que sexa un asentamento moi importante desde o punto de vista estratéxico, aínda que actualmente está moi degradado.

Para saber máis

Do mesmo xeito que outras illas desta costa atlántica, as Ons puideron pertencer ás famosas Casitérides gregas, pero a ausencia nas illas do metal ao que se refire este topónimo, o estaño, indica que unicamente puideron ser base para o seu comercio. A audacia dos mariñeiros fenicios impulsounos a emprender rutas ata lugares afastados e descoñecidos. Chegaron a ser tan bos navegantes que en numerosas ocasións outros pobos, como os exipcios, solicitaron os seus servizos. A finais do milenio II a. C., dispoñían xa dos coñecementos técnicos suficientes e dos materiais necesarios para lanzarse á navegación de grandes distancias. Construían as súas naves coa prezada madeira dos cedros e cipreses dos bosques libaneses. Unha vez ensambladas as embarcacións, calafateábanas con betún, unha extraordinaria innovación que garantía a súa impermeabilidade. Posuían dous tipos de barcos: os de guerra, aos que incorporaron un invento que no seu momento foi revolucionario, o espolón, co que podían embestir as naves inimigas; e os de carga, máis anchos e lentos, pero con maior capacidade. Os fenicios practicaban por igual a navegación de cabotaxe -seguindo durante o día o curso das costas para desembarcar ao anoitecer nunha enseada protexida onde pasar a noite- e a de altura. Neste último caso guiábanse polas estrelas de noite. Aprenderon a navegar tamén empregando como referencia a Osa Menor, o que facía innecesario recalar nun lugar protexido para pasar a noite. Deste modo podían afastarse das costas, navegando a mar aberto, e cubrir grandes distancias en pouco tempo. Os seus barcos transportaban prata, ferro, estaño e chumbo da península Ibérica, liño de Exipto, cobre de Chipre e toda clase de produtos manufacturados gregos e exipcios. A navegación pola costa portuguesa era moito máis complicada e penosa que navegar en augas do Mediterráneo. De marzo a novembro, os barcos debían enfrontarse aos ventos dos cuadrantes norte e noroeste, e de decembro a febreiro, a nubosidade impedía a navegación nocturna, e o mar estaba axitado mesmo en verán e a debilidade das correntes tampouco axudaba. Así, a ruta cara a Galicia só se podía facer contra o vento e con bordas altas ou con naves pouco cargadas. As velas eran redondas e imposibilitaban desprazarse en diagonal, polo que a navegación debía facerse con remos e facíase necesario o cabotaxe. Hai evidencias arqueolóxicas da navegación fenicia nas Rías Baixas xa no século I a. C., como o exemplar de ancla mediterránea achado na Ría de Vigo e os petroglifos con representacións fenicias situados en lugares estratéxicos con bo dominio visual da costa: A Laxe de Auga dos Cebros en Pedornes, Santa María de Oia (Pontevedra). Un deles identificouse cun hippoi fenicio, barcos pequenos de borda baixa e baixo tonelaxe con proas e popas en forma de cabalo e impulsados por remos, mencionados por Estrabón na súa Xeografía.

Tipos de barcos

Nun principio, os barcos eran birretes (dúas liñas de remos), que se ampliaron a partir do século VI a. C: trirremes (tres niveis de bancos de remos a cada lado do barco), tetrarremes (catro) e quinquirremes (cinco). Os fenicios usaban dous tipos de barcos. As naves de guerra, alongadas e dotadas dun espolón de proa, e os grandes cargueiros redondos, de uso mercantil. Tamén empregaban embarcacións menores, dun ou dous remeiros, co mascarón de proa en forma de cabalo. O barco mercante era panzudo, polo que en grego denominábase gaulós (bañeira). Poderían acadar ata os 20-30 metros de eslora e os 6-7 m. de manga, cun calado de 1,5 m. O seu casco estaba impermeabilizado con pez e tiña debuxados dous ollos. Dirixíase con timóns colocados a popa. Como propulsión auxiliar levaba remos -entre 18 e 20-, que permitían manobrar con rapidez no caso de que non houbese vento, aínda que o impulso fundamental facilitábao a corrente de aire sobre unha gran vela cadrada colocada nun mástil central. Os poucos remeiros poden ter relación coa necesidade de dispoñer de bodega libre para levar a máxima carga posible. A súa capacidade oscilaba entre 100 e 500 toneladas e a súa velocidade, con vento favorable, arredor dos cinco nós. Para preservala de males, levaba algunha figura, como o cabalo. A popa adoita ser de perfil redondeado e remataba en forma de viruta ou cola de peixe. Nesta parte atopábanse os remos usados como timón. O barco de guerra tiña dous pisos. Na parte inferior levaba ata 50 remeiros sentados en bancadas e no bordo do piso superior, colgaban os escudos dos guerreiros. Tamén levaban mástil con velas. O espolón de proa, en forma de reixa de arado, servía para defenderse dos obstáculos e para embestir outros barcos. A poa tiña forma de cola de peixe.

Para coñecelo mellor

O castro localizado na parroquia de Teis, denominado Torres de Padín, está situado nun promontorio; é dicir, nun monte de pouca altura. O xacemento é un dos cinco castros da cidade viguesa. A localización deste asentamento é estratéxica, pois ubícase na entrada de Vigo, a 109 metros sobre o nivel do mar e fai de zona de paso cara a Redondela. O Xacemento Torres de Padín foi ocupado en diferentes ocasións. En principio, a finais da etapa da Prehistoria, a Idade do Bronce (800-600 a.C.). Mostra diso son un machado de bronce, restos de cerámicas, un colgante e un anaco dunha arma. Máis tarde, foi ocupado en época castrexa (II a.C.- I d.C.). Esta fusiónase coa romana dando lugar á coñecida cultura galaico-romana. Cando falamos de Castros referímonos a un poboado fortificado de pedra cuxas casas adoitan ser circulares e os tellados facíanos empregando ramas, barro e varas. Deste era atopáronse restos cerámicos como vasillas e ánforas. Isto ratifica a existencia do comercio na época co resto da Península e co Mediterráneo. Ademais, na época medieval (XIV-XV) construíuse un recinto amurallado e unha torre que, posteriormente, foi destruída polos Irmandiños (XV).