Porto de Ribeira. Paseo Litoral

Sobre este patrimonio

Ribeira localízase no extremo da península do Barbanza, sendo o municipio máis meridional da provincia da Coruña. Limita ao norte co concello de Porto do Son, situado na ría de Muros e Noia; ao sur, coa ría de Arousa; ao leste, con A Pobra do Caramiñal e a ría de Arousa, e ao oeste, co océano Atlántico.

O orixe da cidade vén dun pequeno poboado de pescadores, denominado Banda do Río que se converteu, grazas á laboriosidade da súa xente, na capital do municipio no ano 1836. En 1906 Alfonso XII outorgoulle o título de cidade pola súa admirable laboriosidade. O porto xurdiu da illote próxima de A Ínsua, que sería máis tarde absorbida pola futura ampliación.

Desde antigo é unha zona moi arraigada ao mar, polo que a súa economía depende fortemente del. Non en balde, nesta localidade localízase o porto pesqueiro de baixura máis importante de España e o terceiro de Europa, sendo así un dos máis valiosos do litoral galego. A súa área portuaria ocupa unha superficie de 700.730 m2 e abarca a franxa costeira limitada por Punta Cativa e a avenida do Malecón ata a praia do Coroso. Dentro do ámbito conviven diversas actividades, destacando a pesqueira, a náutico-deportiva e a comercial.

A súa lonxa consolidouse nos últimos anos como referente de vendas de especies como o congrio, o polbo e a centola. Tamén se venden outras de maior tradición como son o lirio, o xurel, o estorniño, a cabala ou a merluza. Todas as capturas comercialízanse nas sete vendedurías existentes na lonxa.

Cando o peixe e o marisco chegan ao porto clasifícanse por especie e tamaño co etiquetado correspondente e almacénanse en caixas acondicionadas. A xornada de poxa na lonxa comeza ás 18.00 horas, coa venda do peixe dos barcos de artes tradicionais e arrastre, segundo vai chegando. A partir das 21.00 horas atracan os barcos do cerco, ás 8 da mañá chegan máis barcos do cerco e ás 15.00 horas, o marisco (ameixa, polbo, navalla...). A cada chegada póñense a poxa os xéneros, de xeito que é unha lonxa con actividade case as 24 horas.

Perto do núcleo urbano atópase o porto deportivo de Ribeira, que presenta todos os servizos. Próximo a este, comeza o Paseo Marítimo de Coroso, que se estende por case dous quilómetros de praia de area fina desde onde se admira unha ampla vista da Ría de Arousa. O percorrido é de dificultade baixa. A praia presenta o distintivo de bandeira azul e conta con todo tipo de servizos.

No traxecto que vai cara ao final da ría, onde se xuntaría co mar Atlántico atópanse portos de menor tamaño como o de Touro e A Ameixida. Ambos están unidos por unha senda mariñeira aproximadamente dun quilómetro de lonxitude que enlaza a praia de Área Secada co porto de A Ameixida. Este paseo dá continuidade ao de O Touro e o seu trazado permite gozar de unhas impresionantes vistas da ría pasando por unha pasarela de madeira suspendida sobre un cantil dando a sensación de camiñar sobre o mar.

Rozando xa o océano Atlántico, atópanse o pequeno porto de Castiñeiras e o de Aguiño. Este último é de maior tamaño e dá nome á parroquia.

En todo o percorrido abunda moita vexetación autóctona e típica de zonas costeiras, chamando a atención unha zona con numerosos cactus. Pódense apreciar durante todo o traxecto as vistas da ría de Arousa e contemplala tamén desde os bancos de madeira localizados en diferentes puntos que permiten gozar da fermosa paisaxe. Para ampliar información, o paseo marítimo consta tamén dalgúns paneis informativos.

Para saber máis

Ata o século XVII a maior parte dos portos pesqueiros de Galicia non desenvolveran todo o seu potencial debido ás constantes incursións de vikingos, sarracenos e piratas. A xente emigraba terra adentro por tempadas por temor a ser atacada. A partir do século XVIII, Ribeira creceu de forma continuada ata converterse nun dos portos pesqueiros de baixura máis importantes de Galicia, de España, ademais de ser o terceiro de Europa. O desenvolvemento económico vai parello á chegada dos cataláns, que lograron impulsar a técnica da pesca e salgadura, principalmente da sardiña. A primeira fábrica de salgadura de Galicia establécese en Sálvora en 1770. Desde este momento, multiplícanse por outros portos da zona, tales como Aguiño, Carreira, Ribeira e Corrubedo, que se convertería na base portuaria máis importante da ría en 1900. A pesar de que se debería considerar vila, Ribeira ten o título de Cidade. Foi o rei Alfonso XII quen no ano 1906 outorgou a Santa Eugenia de Ribeira polo destacado desenvolvemento da súa industria e o seu comercio. Non en balde, a orixe da cidade remóntase ao pequeno poboado de Banda do Río que, a través da laboriosidade da súa xente, se converteu na capital do municipio no ano 1836. Ademais, a Ribeira tamén se lle outorgou en 1921 o título de "Moi Nobre, Moi Leal e Moi Humanitaria" polo comportamento heroico dos seus habitantes ante un dos naufraxios máis catastróficos da época. Trátase do afundimento do Santa Isabel, cuxa magnitude foi tal que chegou a denominarse o "Titanic galego". Coa mellora que levou a incorporación dos motores de explosión aos buques en 1925, impulsouse unha importante industria pesqueira no municipio. Co paso dos anos, converteuse no primeiro porto de España en pesca de baixura. En Ribeira, había instauradas 7 fábricas de conserva e outras tantas de salgadura que se dedicaban á exportación do produto elaborado. Posuían varios vapores pesqueiros e varias fábricas de serrar madeira, xa que servían grandes cantidades de piñeiro para as minas de Inglaterra e, ademais, tiñan liñas de vapores nacionais e estranxeiros. O porto xurdiu da illote próxima de A Ínsua, que sería máis tarde absorbida pola futura ampliación. Contaba cunha sociedade de recreo e outra agraria, así como cun centro obreiro. O pobo estruturábase arredor dunha praza, unha rúa principal longitudinal e varias transversais con fermosos edificios, 4 fontes e bonitos paseos. Actualmente a área portuaria conta cunha superficie de 700.730 m2 e esténdese desde Punta Cativa e a avenida do Malecón ata a praia de Coroso. As actividades pesqueiras, náutico-deportivas e comerciais conviven dentro deste espazo. O contorno do porto fai as veces de paseo urbano. Dispón dun peirao principal do porto comercial que conta cun dique de abrigo de 360 metros de lonxitude utilizado principalmente pola frota pesqueira e de mercantes. Ao sur do dique atópanse unha serie de edificacións que acollen varias funcións de uso integrado coa cidade como a Casa do Mar, o Centro de Saúde e parte do Auditorio. Pasado o dique, cara ao norte, a área portuaria continúa pola avenida do Malecón que está totalmente acondicionada para distintos usos como tránsito e aparcadoiro de vehículos, paseos a pé, observación da paisaxe marítima e actividades pesqueiras e accesos á zona de auga. Tamén posúe un peirao paralelo onde se levan a cabo actividades pesqueiro-marisqueiras e comerciais, mentres que na zona do final da avenida realízanse actividades pesqueiras e complementarias. A cara da avenida que se atopa oposta ao mar alberga as instalacións de Capitanía Marítima, a Cruz Vermella e o posto de información de turismo. Paralelo ao paseo das Carolinas, o porto continúa con instalacións de usos pesqueiros e complementarios como zona para redes, a fábrica de xeo e a lonxa. Pasada esta zona, comezan as instalacións do porto deportivo, cos seus pantaláns de atraque, o seu edificio de servizos e o edificio da asociación cultural Lajareu por Barlovento. Saíndo do porto e percorrendo a costa, existe un paseo litoral de aproximadamente un quilómetro de extensión e que discorre polas praias de Touro, Ameixida e Área Secada. O primeiro tramo pasa por unha zona urbana, transítase por unha pasarela de cemento e outro con barandillas. O paseo continúa pola praia de Touro e consta de rampas de acceso para persoas con mobilidade reducida. A medida que transcorre o sendeiro, a paisaxe vai cambiando e pasa a estar formada por unha pasarela de madeira suspendida sobre un cantil. Esta estrutura aporta a sensación de camiñar sobre o mar ás persoas que o transitan. O amplo percorrido deste paseo permite gozar de distintas perspectivas da ría de Arousa. Durante a travesía tamén se poden atopar diversos bancos que permiten facer unha parada para contemplar a fermosa paisaxe. Tamén se pode ver vexetación autóctona e típica de zonas costeiras, aínda que destaca unha zona na que se atopan numerosos cactus. Para aquelas persoas que prefiren profundar un pouco nas principais características do contorno, dispoñen dalgúns paneis informativos. Este paseo está conectado coa parroquia de Aguiño e o seu porto pesqueiro onde se atopan os restos do Muelle Fenicio. Este foi restaurado polos cataláns para descargar salgadura procedente dunha factoría situada na Illa de Sálvora. Xusto ao lado, localízanse os restos dun antigo almacén salazonero que conserva parte das pedras utilizadas para o prensado do peixe.

Para coñecelo mellor

Ribeira é un municipio da provincia da Coruña que conta cun dos portos pesqueiros máis importantes de Galicia. Pertence á comarca de Arousa Norte e conta coas seguintes parroquias: Aguiño, Artes, Carreira, Castiñeiras, Corrubedo, Oleiros, Olveira, Palmeira e Ribeira. Hai uns anos, no municipio de Ribeira comezaron a construírse diferentes rutas peonís por paseos marítimos. Nun primeiro momento, a construción centrabase nunha ruta desde Ribeira ata Castiñeiras, cunha distancia dun quilómetro visitando as praias de Touro, Ameixida e Área Secada. Grazas a esta iniciativa, podemos gozar de fantásticas vistas da costa atlántica mentres se realiza exercicio físico. Ademais, trátase dunha actividade moi relaxante, xa que se deixan atrás os ruídos da cidade e ábrese un espazo onde se pode ver moita vexetación con especies como cactus, algo inusual na zona da Coruña. Dado o acerto desta iniciativa, o paseo litoral pola costa de Ribeira foi ampliándose co paso do tempo. O último tramo habilitado atópase na parroquia de Aguiño, unindo O Laño co peirao de A Covasa, tamén coñecido como peirao fenicio. Este é un lugar moi curioso, pois, a día de hoxe, aínda non se coñece claramente a súa orixe. Por unha parte, algúns estudos revelan que data da época dos fenicios (s.VIII a.C.), xa que está probado que se instalaron en Galicia para dedicarse ao comercio. Por outra parte, aparecen outros documentos elaborados por expertos que amosan que o peirao de A Covasa pertence aos restos dunha antiga fábrica de salgadura do s. XIX.