Beluso. Fábrica de Salazón xeral
Sobre este patrimonio
Coñecida é a fama de Bueu polas súas fábricas de salazón, aquí chegaron a finais do século XIX os chamados fomentadores cataláns" que, ao ver o potencial de produción da ría, afincáronse para instalar numerosas fábricas deste tipo de conserva. Ao longo da costa do municipio chegou a haber unhas trinta fábricas funcionando. Pero esta fama viña de lonxe, xa na Época Romana existían este tipo de enclaves onde se salgaba o peixe para a súa conservación, eran os chamados "Garum". Así se atopan, restos de ánforas Romanas e a factoría de Pescadoira con varias partes: unhas pías, un muíño de fariña, unhas dependencias anexas e un antigo forno de ánforas e outro de cerámica. Trátase dunha cerámica de tipo "San Martiño de Bueu" e grazas a que os investigadores puideron rastrexar achados deste tipo de cerámica sabe que as conservas de Bueu chegaban a lugares tan afastados como Lisboa ou Francia. Na Idade Media a saída dos portos galegos de grandes cantidades de peixe salgado, xunto con polbo seco e curado ao aire, con destino aos portos do Cantábrico, Portugal e Andalucía podería constituír unha das principais fontes de riqueza do país. Tamén están documentados os envíos de ostra en escabeche a Castilla. O comercio de sardiña co Levante ao longo dos séculos XV e XVI sofre a competencia dos comerciantes do mar do Norte, que comezan a exportar arenque e bacallau escandinavo, e que se converte nunha crise que se estende ata 1738, cando se prohibe o comercio con Inglaterra. Co desabastecemento dos mercados do Mediterráneo e a crise da sardiña, os comerciantes cataláns e italianos veñen ás costas galegas para mercar sardiña e conservala cos métodos de salazón desenvolvidos por eles mesmos. Estas primeiras actividades comerciais desenvolveron en instalacións provisionales de madeira, preto do mar. A adquisición da sardiña "escochada" (sen cabeza, espiña e tripas) aos mariñeiros galegos facíase a cambio de produtos do Levante, como viño, augardente e outros licores, aceite e xabón, ademais de bacallau danés. Despois do proceso de escochado, procedíase a poñer en salmoura e deixábase salar nunhas pías un día enteiro. Ao día seguinte retíranselle da salmoura e íanse metendo en unhas barricas de maneira circular onde íaselles engadindo sal entre cada volta para evitar o contacto entre elas. Unha vez chea tapábase para a súa comercialización. Pola súa parte, a cabeza e as tripas prensábanse na talla poñendo unha pedra de gran tamaño enriba da tapa. De aí extraíase a graxa ou saín que se empregaba para o refinado de coiros, protección de madeiras, fabricación de pinturas, como aceite de iluminación ou lubricación ou para exportar a diversos portos europeos como Hamburgo, Liverpool ou Londres e americanos como La Habana. A partir de 1810 conformáronse compañías locais que se ían integrando na sociedade mariñeira da época para explotar estes recursos, principalmente sardiñas. Parte dos beneficios dedicábanse á propia actividade das fábricas de salazón, como construción e modernización de edificios
Para saber máis
a construción de novas embarcacións, as redes e artes de pesca. Salvador Massó Palau trouxo en 1816 ata Bueu a sete franceses que coñecían o proceso industrial das salazóns. Entre eles estaba Pascual Dargenton Lafont, co que crea a primeira fábrica de conservas, chamada La Perfección. Esta sociedade disólvese en 1898. Os fillos menores do fundador, Gaspar e Salvador Massó Ferrer, crearon Massó Hermanos S.A., dedicada á produción de conserva, salazón de peixe, compra e venda de fariña, redes e fabricación de artefactos de pesca. No ano 1926 constrúen unha segunda fábrica en Bueu."
Para coñecelo mellor
En Beluso, na zona de Cabo Udra, atópase a praia da Mourisca e, á esquerda da mesma nas inmediacións sitúase unha antiga fábrica de salgadura que foi reconstruída polos arquitectos Alicia Freire e Mauricio Sanchez-Bella. Esta fábrica de finais do século XIX e principios do XX presenta no seu patio interior case intactos os machos", as grandes pedras que se utilizaban a modo de prensa. Tamén están as "pías", os pilóns onde se salgaba o peixe. Pódese ver o interior desta antiga fábrica desde un portal xa que é propiedade privada. Desde alí aprecianse todos os elementos incluso un pozo de augua doce que se atopa no patio. A mediados do século XVIII, coa chegada dos cataláns, a salgadura pasa de ser un negocio familiar a facturarse nos novos almacéns ou fábricas, construcións dotadas de varias salas con oito e dez lagares, cociña e vivenda, así como as artes coas que se extraían eran tamén novedosas denominadas jábegas. O seu sistema de envasado segue facéndose tamén en barrís de madeira, que os cataláns denominan tabares ou cascos. Xa en 1839, os cataláns empregaban o termo "Peseta" en algunhas facturas das súas transaccións. Nesa mesma data, envíanse desde Beluso a Barcelona 24 cascos contendo 198 millares de sardiña salgada prensada ao prezo de 16 e 18 pesetas o millar. A peseta sería moeda oficial en España a partir de 1870.
Galería
Localización
- Localidade
- Se puede visitar todo el año
- Concello
- Bueu
- Provincia
- Pontevedra
- País
- España
O ben
- Tipo
- Fábrica
- Eco-destino
- Ría de Pontevedra
- Contorna
- Beluso é un pobo mariñeiro que pertence ao municipio de Bueu, na provincia de Pontevedra. Desde os seus inicios, os seus habitantes beneficiáronse de todas as actividades relacionadas co mar, incluso coa salgadura de peixe. Durante os séculos XIX e XX, Bueu converteuse nun lugar de referencia para a industria da salgadura e da conserva. De feito, nos seus tempos, contaba con unhas trinta salgaduras. Actualmente, pódese observar a antiga salgadura da Mourisca, que goza de moi boas condicións de conservación e, grazas a ela, os visitantes poden facerse unha idea de como se traballaba naquela época para conservar o peixe. Este espazo conta cunha superficie de 800 metros e atópase pechado por uns muros en bo estado de conservación. Dispón tamén de chan de pedra, un lavadoiro, un pozo e unha pequena vivenda. Ademais, atópase catalogado polo Plan Especial de Cabo Udra e pola Xunta de Galicia en busca da súa pronta restauración. A técnica da salgadura chegou a Galicia grazas aos fenicios, fará uns 2.500 anos. Posteriormente, os romanos usarían as salinas romanas e foi cos cataláns no século XVIII cando se creou esta industria. O método consiste en deshidratar alimentos; é dicir, salar, lavar e secar os produtos para reforzar o seu sabor e para que duren máis tempo en bo estado.
Como chegar
- Acceso
- Por mar Por terra
- Distancia
- Distancia 4 km – 10 minutos en coche
A visita
- Visitábel
- Pódese visitar todo o ano
- Accesible
- No
- Aparcadoiro
- No
Coordenadas
- Latitud
- 42.33272
- Longitud
- -8.800780